Meer over Sprookjes

Sprookjes zijn volksvertellingen die al eeuwenlang generatie op generatie worden doorgegeven, en die de laatste paar eeuwen in boekvorm verschijnen. Bij het verzamelen en opschrijven van al bestaande volkssprookjes hebben zowel de Duitse gebroeders Grimm als de Franse Charles Perrault heel veel werk verzet. Ook werden er nieuwe sprookjes geschreven, de negentiende eeuwse sprookjes-schrijver Hans Christian Andersen is er wereldberoemd mee geworden. Behalve in West Europa hebben veel volkeren over de hele wereld een sprookjestraditie. Sprookjes zijn vaak korte verhaaltjes vol surrealistische verschijnselen en gebeurtenissen, die vaak voorzien zijn van een moraal. De oorspronkelijke, traditionele volkssprookjes waren eigenlijk bedoeld voor volwassenen. Ze gingen vooral over de armen en hun strijd tegen de rijken. Deze sprookjes zijn een overblijfsel van een oude volkscultuur en dienden om even kunnen te ontsnappen aan de harde realiteit, zoals tegenwoordig de soaps op TV.

Tegenwoordig zijn sprookjes meer iets voor kinderen, waarbij hun fantasie wordt geprikkeld en waarbij hen iets wordt gebracht over het leven. In de huidige tijd van multimedia hebben sprookjes nog niets aan populariteit ingeboet, zij het dat ze in een wat andere vorm worden gegoten. Vooral dankzij de Disney filmindustrie zijn sprookjes als de Leeuwenkoning, de kleine Zeemeermin en Pocahontas bekend bij bijna ieder kind. De typerende hoofdpersonen van sprookjes zijn onder andere koningen, prinsen en prinsessen. Prinsen redden vaak het leven van prinsessen, een enkele keer ook vice versa, maar na hun avonturen trouwen ze en leven nog lang en gelukkig. Heksen, feeën, tovenaars alsmede fantastische wezens als elfen, kabouters en draken komen veelvuldig voor, evenals dieren die kunnen spreken. Sprookjes zijn van alle tijden, maar je kunt zelfs zeggen dat ze hun tijd ver vooruit waren. De “goeden” of het nu prinsen of prinsessen zijn, hebben altijd een beeldschoon uiterlijk en de “slechten”, de heksen en vervelende stieffamilie, zijn foeilelijk.

De geschiedenis van het sprookje

Van veel sprookjes is, door hun traditionele vertelvorm, niet bekend wanneer ze zijn verzonnen en door wie.  De eerste verhalen van de bekende Oosterse sprookjes-verzameling “Sprookjes uit 1001 nacht” stammen uit de negende eeuw van onze jaartelling. Deze verzameling uit de Arabisch-Islamitische cultuur is in der eeuwen verder aangevuld en werd in zijn geheel in de vijftiende eeuw op schrift gezet, uiteraard in het Arabisch. De bekendste sprookjes uit 1001 nacht zijn Ali Baba en de veertig rovers, Sinbad de Zeeman en Aladdin en de Wonderlamp. In het begin van de achttiende eeuw werd 1001 nacht in het Frans vertaald door Antoine Galland en in de negentiende eeuw in het Engels, zowel als “The Tousand Nights and a Night” door Richard Francis Burton, als “Arabian Nights” door Edward William Lane, die het bekendst is geworden.

De oudste Europese sprookjes die te herleiden zijn, zijn opgeschreven door Giambattista Basiles. In het boek “Lo cunto de li cunti overo lo trattenemiento de peccerille”, het sprookje van de sprookjes of het vermaak van de kleinen, zijn onder andere de avonturen van Assepoester, Repelsteeltje, en de Gelaarsde Kat en Belle en het Beest opgetekend. Aan het eind van de zeventiende eeuw zette de Fransman Charles Perrault een serie bestaande sprookjes op schrift genaamd “Histoires ou contes du temps passé, avec des moralités”, verhalen uit vroeger tijden met een moraal. Dit sprookjesboek is later bekend geworden onder de naam “Contes de la Mère l'Oye”, Sprookjes van Moeder de Gans en bevat de bekende sprookjes als: Roodkapje, de Gelaarsde Kat, Assepoester, Doornroosje en Klein Duimpje. De bekende sprookjes-schrijvers van de negentiende eeuw waren het de Duitse broers Jacob Ludwig Karl en Wilhelm Karl Grimm. Zij maakten in een tweedelig boek onder de titel “Kinder- und Hausmärchen”, Kinder- en Huissprookjes, onder andere Sneeuwwitje, Hans en Grietje en Vrouw Holle bij een groter publiek bekend. Later werd de verzameling nog verder uitgebreid, en verscheen onder de naam “Sprookjes van Grimm”. Veel sprookjes komen, als gevolg van hun volkse oorsprong, voor in de boeken van zowel Basiles, als Perrault, als Grimm.

De Deense sprookjes-schrijver Hans Christian Andersen werd in de negentiende eeuw wereldberoemd met zijn nieuwe sprookjes, die vooral voor kinderen bedoeld waren. In veel boeken met de titel “Sprookjes van Andersen” is meestal een selectie opgenomen van de ruim honderdvijftig nieuwe sprookjes, die in zo´n tachtig talen zijn vertaald. De bekendste sprookjes van Andersen zijn de Nieuwe kleren van de keizer, Lelijke Eendje, de Kleine Zeemeermin, de Prinses op de Erwt en het Meisje met de Zwavelstokjes.

Nog later werden sprookjes zelfs een literair genre, door bijvoorbeeld “A Christmas Carol” van  Charles Dickens en door Godfried Bomans. Verhalen als “Alice in Wonderland”, “In de ban van de Ring” en “De Kronieken van Narnia” zijn heel wat langer van stof dan de meeste traditionele sprookjes. Maar zeker als je kijkt naar de personages die deze verhalen bevolken, de wonderlijke avonturen die zij beleven en de moraal, kunnen ze zeker worden gezien als een moderne voortzetting van de sprookjestraditie.

De meest populaire sprookjes

De “Sprookjes top 100” is een actueel overzicht van de meest gelezen sprookjes, legenden en volksverhalen van de wereld, waarvan hier de eerste tien volgen. Op nummer een vinden we Hans en Grietje (Duitsland), gevolgd door Roodkapje (Duitsland/Frankrijk), Repelsteeltje (Duitsland), De Vliegende Hollander (Nederland) en Het lelijke jonge eendje (Denemarken). Dan volgen Assepoester (Duitsland/Frankrijk), De prinses op de erwt (Denemarken), De gelaarsde kat (Frankrijk), De drie kleine biggetjes (Groot-Brittannië) en tot slot De nieuwe kleren van de keizer (Denemarken). Toch hoef je je niet te beperken tot deze populaire, West Europese sprookjes. Zoals gezegd, veel culturen hebben een even rijke traditie van sprookjes en deze zijn even fantastisch, maar overgoten met een exotisch sausje. Voorbeelden zijn Ali Baba en de veertig rovers (Perzië), Theehuis “De drie snaren” (Japan), Hoe de maan en de sterren ontstonden (China), Hoe Zebra aan zijn strepen komt (Afrika) en De muis en de kat (Marokko).