Wat is het Rode Kruis?

Het Rode Kruis is een wereldwijde organisatie die medische hulp verleent. Dit gebeurt volgens de volgende zeven basisbeginselen: eenheid, menselijkheid, neutraliteit, onpartijdigheid, onafhankelijkheid,  universaliteit en vrijwilligheid. Hoewel het Rode Kruis van oorsprong een vrijwilligersorganisatie was, hebben de meeste landen tegenwoordig een Rode Kruis waar behalve vrijwilligers ook betaalde krachten werken. Zij voeren humanitaire taken uit die passen bij de specifieke behoeften van de bevolking van het betreffende land.

Het ontstaan van het Rode Kruis

Het Rode Kruis is ontstaan op initiatief van de Zwitserse bankier Jean Henry Dunant. Hij was in 1859 toevallig in het Italiaanse plaatsje Solferino. Na een veldslag tussen de Franse en Oostenrijkse legers bleven er veertigduizend gewonden op het slagveld achter. Terwijl niemand naar hen omkeek, begon Dunant de slachtoffers te helpen, maar in zijn eentje was dat eigenlijk onbegonnen werk. Vandaar dat hij later voorstelde om verenigingen van vrijwilligers op te richten om te helpen in dat soort situaties. Tijdens een conferentie van vertegenwoordigers van zestien Europese staten in Genève werd het voorstel van Henry Dunant goedgekeurd. Vervolgens werd op 22 augustus 1864 het Internationale Rode Kruis opgericht.

De Internationale Rode Kruis Beweging bestaat uit een aantal onderdelen. Allereerst zijn er de Nationale Rode Kruisverenigingen, zoals het Rode Kruis Nederland. Binnen elk land kan één nationale Rode Kruis- of Rode Halve Maanvereniging worden opgericht. Het Belgische Rode Kruis bestaat uit drie onderafdelingen voor de Nederlandse, Franse en Duitse taalgebieden. Dan is er  ook nog het Internationale Rode Kruiscomité en de Internationale Federatie van Rode Kruis- en Rode Halve Maanverenigingen. Een Rode Maan is hetzelfde als het Rode Kruis, maar dan voor een Moslimland. Beide symbolen bieden volgens de Verdragen van Genève bescherming aan humanitaire en medische voertuigen en gebouwen tegen militaire aanvallen, zoals vastgelegd tijdens de eerste Conventie van Genève.

De emblemen van het Rode Kruis

Vanwege de bescherming die het Rode Kruis moet bieden in oorlogssituaties, moet het embleem eenduidig en duidelijk herkenbaar zijn. Henry Dunant heeft het symbool afgeleid van de Zwitserse vlag. Hierop staat een wit kruis op een rode achtergrond, het symbool van het Rode Kruis heeft dezelfde vorm maar de kleuren zijn omgedraaid. Henry heeft zich niet gerealiseerd dat een kruis geen universeel symbool is. Al een paar jaar na de officiële oprichting van het Rode Kruis, in de Russisch-Turkse oorlog, werd voor het eerst een Rode Halve Maan gebruikt. Overigens is het niet echt een halve maan maar een veel kleiner stukje. De Rode Halve Maan werd later door andere islamitische landen overgenomen, erkend door de andere landen en opgenomen in de Verdragen van Genève. Er was ook nog een Leeuw met een zon erachter, een symbool dat door het toenmalige Perzië werd gebruikt. Men sprak af dat er geen nieuwe emblemen meer zouden worden erkend, omdat dit de herkenbaarheid en duidelijkheid niet ten goede komt. De Rode Leeuw met zon is inmiddels verdwenen omdat Iran gewoon de Rode Halve Maan ging gebruiken, maar er blijft onenigheid over de emblemen. Inmiddels zijn er meer dan 180 landen lid van het Internationale Rode Kruis, die de keuze hebben uit maar twee symbolen die nu eenmaal niet overal dezelfde lading hebben. Nationale Rode Kruis- of Rode Halve Maanverenigingen moeten kiezen om in de internationale Rode Kruis en Rode Halve Maanbeweging opgenomen te worden.

Een aantal landen kan zich niet vinden in de erkende internationale emblemen. Voor een land met verschillende religieuze groepen, kan de keuze tussen één van beide emblemen erg onhandig zijn, bijvoorbeeld in een land als Eritrea met zowel islamitische als christelijke bevolkingsgroepen.

In Irak hebben Rode Kruismedewerkers zelf het symbool van hun gebouw verwijderd omdat zij het kruis niet associëren met neutrale hulp maar met de westerse legers. In Israël wordt door een vergelijkbare hulporganisatie een rode davidster gebruikt. Omdat het geen erkend embleem was, kon de hulporganisatie heel lang niet worden opgenomen in de Internationale Rode Kruis- en Halve Maanbeweging. Pas in 2006 werd Magen David Adom, samen met de Palestijnse Halve Maan, toegelaten tot de Internationale Rode Kruis- en Rode Halve Maanorganisatie. De Rode Davidster is echter geen erkend embleem.

Uiteindelijk heeft men een voor iedereen acceptabel embleem toegevoegd, het Rode Kristal, dat een simpele ruitvorm heeft en veel neutraler is dan de religieuze symbolen van de Christenen en de Moslims. Het Rode Kristal is net als het Kruis en de Halve Maan een embleem dat in tijden van oorlog bescherming biedt aan de hulpverleners. De erkende emblemen mogen dan ook alleen worden gebruikt op faciliteiten voor de verzorging van gewonde en zieke militairen, zoals voertuigen en gebouwen, op de uniformen van medisch-militair personeel en hun uitrusting. Ook de Internationale Rode Kruis- en Rode Halve Maanverenigingen en de nationale verenigingen mogen de symbolen gebruiken, zoals bijvoorbeeld het American Red Cross, het Nederlandse en het Belgische Rode Kruis en het Spaanse Cruz Roja.

Activiteiten

De activiteiten van nationale Rode Kruisverenigingen hebben niet alleen met oorlog en hulp ingeval van rampen te maken, maar hebben ook vaste activiteiten op medisch en sociaal gebied, die per land verschillen. Zo organiseert het Nederlandse Rode Kruis onder andere Sociale hulp voor mensen die in een isolement zitten, verzorgt EHBO en organiseert aangepaste vakanties en opvang voor ernstig zieke kinderen. Het Belgische Rode Kruis leent medische hulpmiddelen uit zoals rolstoelen, krukken en looprekjes, organiseert sociale activiteiten, zamelt bloed in en verzorgt de ziekenhuisbibliotheken. De Spaanse stranden worden bijvoorbeeld bewaakt door medewerkers van het Spaanse Rode Kruis, die gespecialiseerd zijn als kustwacht en hulp kunnen bieden als mensen op het strand gewond raken of uit de zee gered moeten worden.