Wat zijn vitaminen?

Iedereen weet dat vitaminen belangrijk voor je zijn, maar waarom is dat nu precies? Vitaminen zijn stoffen die in hele kleine hoeveelheden in voedsel voorkomen. In tegenstelling tot voedingsstoffen die in grote hoeveelheden voorkomen, zoals eiwitten, koolhydraten en vetten leveren vitaminen geen energie. Maar ze zijn wel heel essentieel voor het functioneren van de stofwisseling, vandaar dat het zo belangrijk is dat je van elke vitamine voldoende binnenkrijgt.

De naam “vitamine” werd voor het eerst gebruikt door Kasimir Funk in 1910. Hij vormde het woord uit het Latijnse “vita”, wat leven betekent, en “amine”, een organische chemische stikstofverbinding. Vitaminen zijn inmiddels chemisch onderzocht en gebleken is dat er maar  enkele vitaminen werkelijk stikstofverbinding zijn. Alle andere vitaminen hebben een andere chemische samenstelling, waardoor de naam vitamine stikt genomen niet klopt. Ook kregen de verschillende vitaminen een letter van het alfabet, met soms weer een cijfer erachter, waarvan een aantal ook weer in onbruik zijn geraakt omdat het toch over een heel andere stof ging. Maar de term vitamine is na een eeuw gebruikt te zijn, zodanig ingeburgerd dat dit maar moeilijk is te veranderen.

Er zijn in totaal dertien vitamines bekend zoals vitamine A, de hele familie van het vitamine B-complex en vitamines C, D, E en K. Behalve vitamines heb je ook mineralen nodig voor de stofwisseling. De meest bekende mineralen zijn magnesium, calcium, natrium en kalium. Mineralen zijn geen vitamines, maar net als van vitamines heeft het lichaam van deze mineralen maar heel kleine hoeveelheden nodig. Van sporenelementen als ijzer, koper, mangaan, jodium, fluoride, zink en chroom heb je nog kleinere hoeveelheden nodig. De Gezondheidsraad geeft lijsten uit waarin de benodigde dagelijkse hoeveelheid aan vitaminen, mineralen en sporenelementen staan. Dit heet de Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid (ADH). De ADH is per vitamine, mineraal of sporenelement opgesteld voor verschillende groepen: mannen, vrouwen kinderen, en gaat binnen deze groepen uit van gezonde personen. Er is een marge ingebouwd om te zorgen dat bijna ieder gezond persoon voldoende binnen zal krijgen. De lijst wordt geregeld herzien omdat de wetenschappelijke inzichten over de effecten van bepaalde stoffen nog al eens wijzigen. 

Hoe werken vitaminen?

Er zijn verschillende soorten vitaminen, de vitaminen die oplosbaar zijn in vet en de vitaminen die  oplosbaar zijn in water. Deze laatsten worden in het lichaam omgezet in coënzymen, die samen met de lichaamseigen enzymen samenwerken om hun functies in de stofwisseling uit te voeren. Ook zijn er vitaminen die direct werken op een bepaalde plek in de stofwisseling. Sommige vitaminen komen binnen als zogenaamde pro-vitaminen en krijgen pas in het lichaam hun definitieve vorm. De lichamen van veel lagere levensvormen zijn in staat om zelf de benodigde vitaminen te maken, maar juist geavanceerde organismen als de mens kunnen dat niet. Vitamine D wordt wel nog door het lichaam zelf gemaakt, maar daarvoor is wel voldoende zonlicht nodig. De meeste vitaminen moeten echter het lichaam binnenkomen via de voeding. Bij gebrek aan een bepaalde vitamine kan een ziekte optreden, die uiteraard te verhelpen is door het toedienen van het ontbrekende vitamine. Een bekende ziekte die vroeger veel voorkwam als gevolg van een vitamine C gebrek was scheurbuik, waar zeelieden aan leden als ze niet voldoende sinaasappels mee genomen hadden op hun lange zeereizen.

Vitamine-supplementen.

Als je ervoor zorgt dat je gezond eet, heb je dan supplementen nodig? Hierover zijn de meningen nogal verdeeld. Natuurlijk is het belangrijk om gezond te eten en zoveel mogelijk vitaminen binnen te krijgen op de normale manier, namelijk via het voedsel. Maar het is nog maar de vraag of ons voedsel tegenwoordig nog wel net zo gezond en volledig is als vroeger. Het gaat dan niet alleen om snelle kant- en klaar maaltijden. Door de moderne landbouw productiemethoden is het helemaal niet vanzelfsprekend meer dat een bloemkool of paprika in echte grond staat, waar de groenten de vitaminen normaal gesproken vandaan halen. Deze mogelijke oorzaak van een vitaminegebrek is nog wel op te vangen door over te gaan op voedsel dat met biologische methoden verbouwd is. Daarnaast wordt ook wel aangevoerd dat het moderne leven toch meer van ons vraagt waardoor er, ook al eet je optimaal gezond, toch extra vitaminen nodig zijn. Met name geldt dat voor mensen die ziek zijn, sporters, ouderen, zwangere vrouwen en zo kwamen er steeds meer groepen waarvoor vitamine-supplementen werden aangeraden.

Worden de ziekteverschijnselen veroorzaakt door een vitaminegebrek, dan is het wel duidelijk dat  je dit moet aanvullen met een vitamine-supplement. Hetzelfde geldt als je een allergie hebt waardoor je voedsel waarin een bepaalde vitamine zit, niet kunt eten. Je kunt dan gaan zitten wachten op een tekort, of dit dreigende tekort maar alvast compenseren door een supplement in te nemen. Ook zijn er indicaties die bij een bepaalde levensstijl horen: mensen die stevig drinken hebben de neiging tot een vitamine B gebrek omdat alcohol deze vitaminen afbreekt. Dit kan leiden tot ernstige ziekten, die niet eens door de overmaat aan alcohol komen maar aan het gebrek aan de verschillende vitamines B. Er bestaan ook supplementen voor bepaalde groepen mensen die zowel vitamines, mineralen als sporenelementen bevatten waarvan je er in bepaalde levensfasen best wat extra mag hebben.